Ακολουθεί συζήτηση με την Αλίκη Κοσυφολόγου, διδάκτορα του ΕΚΠΑ
Τετάρτη 9 Μάρτη, 8:15΄μμ,
Αίθουσα Ν. Εγγονόπουλος, Πάρκο Μ. Θεοδωράκης (πρώην ΤΥΠΕΤ), Παύλου
Μπακογιάννη και Πλαταιών, Βριλήσσια
Ισραήλ, 2014. Διάρκεια: 115'.
Σκηνοθεσία-σενάριο: Ronit & Shlomi Elkabetz. Πρωταγωνιστούν: Ronit
Elkabetz, Simon Abkarian, Gabi Amrani.
Μια κωμικοτραγική, άκρως ικανοποιητική
ταινία χαρακτήρων από το Ισραήλ, που δίνει πλούσια τροφή για το μυαλό
και το συναίσθημα. Ένα απρόσμενα πρωτότυπο δικαστικό δράμα με πινελιές
παράλογου χιούμορ, ταιριαστού με τον παραλογισμό του Ισραηλινού γαμήλιου
συστήματος, μια εύστοχη διήγηση για τον τρόπο που το κράτος μέσα από
τον νόμο και οι συντηρητικοί, θρησκευόμενοι πολίτες αντιμετωπίζουν τις
γυναίκες. Ένα φιλμ για το αγεφύρωτο χάσμα μεταξύ αυτού που φαίνεται και
αυτού που είναι ένας γάμος και για το πόσο επικίνδυνη γίνεται συχνά η,
φερόμενη ως άρρηκτη, σχέση εκκλησίας και πολιτείας.
Στο κράτος του Ισραήλ, το οποίο διαθέτει
ισχυρά θεοκρατικά χαρακτηριστικά που περιπλέκονται και κυριαρχούν πάνω
στον κοσμικό του χαρακτήρα, δεν αναγνωρίζεται ο πολιτικός γάμος, αλλά
μόνο ο θρησκευτικός τον οποίο είναι υποχρεωμένοι να τελέσουν όλοι οι
μελλόνυμφοι ανεξαρτήτως αν είναι θρήσκοι ή όχι. Η λύση του γάμου γίνεται
μόνο από τους ραβίνους αλλά, ακόμα και στην περίπτωση που αυτοί είναι
θετικοί, τον τελικό λόγο έχει ο σύζυγος στον οποίο ο νόμος παραχωρεί
κατ΄ αποκλειστικότητα το παράλογο δικαίωμα να διαθέτει μεγαλύτερη
εξουσία ακόμα και από τους δικαστές. Οι ραβίνοι ισχυρίζονται ότι
προσπαθούν να υποστηρίξουν τις γυναίκες που επιθυμούν να χωρίσουν αλλά
στην πραγματικότητα είναι αρνητικοί και απρόθυμοι, αφού το ιερό
θρησκευτικό τους καθήκον είναι να κάνουν τα πάντα για να σώσουν μια
εβραϊκή οικογένεια. Ο μεγάλος χαμένος είναι πάντα η αξιοπρέπεια μιας
γυναίκας, εν προκειμένω της Viviane Amsalem, που όλοι γνωρίζουν πως έχει
δίκιο.
Το «Διαζύγιο: η δίκη της Viviane
Amsalem» είναι η τελευταία ταινία της τριλογίας που γράφουν και
σκηνοθετούν από κοινού τα αδέλφια Ronit & Shlomi Elkabetz, με
κεντρικό θέμα τη σχέση δύο συζύγων σε μια ανδροκρατούμενη Ισραηλινή
οικογένεια. Στην πρώτη ταινία ("To Take a Wife", 2004), η Viviane
Amsalem επιθυμεί να εγκαταλείψει την ψυχρή συζυγική εστία μετά από
είκοσι χρόνια γάμου. Στη δεύτερη ("The Seven Days", 2008), το ζευγάρι
δεν είναι πια μαζί, αλλά ο σύζυγος είναι εξαιρετικά καταπιεστικός. Στην
ταινία «Διαζύγιο» (ο εβραϊκός τίτλος της «Gett», αναφέρεται στο επίσημο
έγγραφο της χώρας που κατοχυρώνει ένα διαζύγιο) παρακολουθεί την
τραγική, κωμική, τραγελαφική και εξουθενωτική προσπάθεια της Viviane να
χωρίσει μετά από τριάντα χρόνια γάμου και να απελευθερωθεί από τα δεσμά
του συζύγου της Elisha. Αυτός μονίμως πράος και ευγενικός (η εξουσία
του, βασισμένη στη συναλλαγή και διασφαλισμένη από τους θεσμούς, δεν
χρειάζεται καμιά μορφή φανερής βίας), δείχνει σχεδόν συντετριμμένος από
την παράλογη και επαναστατημένη γυναίκα του, που θέλει να τον χωρίσει
οριστικά και με τη σφραγίδα του νόμου. Της επιτρέπει να γυρίσει στο
πατρικό της, όχι όμως και να χειραφετηθεί, συνθλίβοντας έτσι κάθε
προσωπική επιλογή της και μαζί το αυτονόητο δικαίωμά της να ζει
ελεύθερη. Κατόπιν τούτου η Viviane υποχρεώνεται να κάνει
επαναλαμβανόμενες αιτήσεις διαζυγίου για τρία ολόκληρα χρόνια. Μαζί με
τον δικηγόρο της επισκέπτεται τακτικά το αρμόδιο θρησκευτικό δικαστήριο,
ένα αμιγώς αντρικό περιβάλλον, αιτούμενη την κατοχύρωση της διάλυσης
του γάμου της. Η όλη γραφειοκρατική διαδικασία προκαλεί τον κοινωνικό
ευνουχισμό της και τη διαπόμπευση της επιθυμίας της για ένα καλύτερο
μέλλον.
Οι σκηνοθέτες- εμπνέονται από την
αληθινή ιστορία της μητέρας τους- αντιμετωπίζουν το θέμα τους με
μελαγχολία και χιούμορ, εναλλάσσουν την τραγωδία με σκηνές κωμωδίας και
παράλογου, τον κατανυκτικό σεβασμό προς το δικαστήριο με την οργισμένη
αυτογελοιοποίησή του μέσα σε έναν παροξυσμό παρωδίας. Δεν κάνουν ένα
φεμινιστικό μανιφέστο. Η ηρωίδα τους και ο παράτολμος αγώνας της
εκφράζουν κάθε ανθρώπινο όν, περισσότερο ή λιγότερο καταπιεσμένο από τη
θρησκευτική και κοινωνική παράδοση. Το «Διαζύγιο» κοροϊδεύει την
παραδοξότητα της ιστορίας που περιγράφει και με αυτόν τον τρόπο, ενώ
παραμένει ένα πολιτικό και κοινωνικό κατηγορώ, γίνεται μια πρωτότυπη
ταινία, γεμάτη κινηματογραφικές ανατροπές. Ξεκινά χαμηλόφωνα,
αποστασιοποιημένα, σχεδόν βουβά και σταδιακά ανεβάζει τους τόνους,
παίζει με τους ήχους και τη σιωπή, και καταλήγει σε μια απολαυστική,
εκρηκτική κλιμάκωση. Κρατά τους θεατές σε αγωνία και δίνει ίσες
ευκαιρίες σε όλους τους χαρακτήρες, μέσα από μια παρατεταμένη
διαδικασία, να πείσουν με τα συναισθηματικά και λογικά επιχειρήματά
τους. Η συν-σκηνοθέτης Ronit Elkabetz, μια μορφή με εντυπωσιακά έντονα
χαρακτηριστικά, είναι αξιοθαύμαστα καθηλωτική στον ρόλο της. Εσωτερική
και ισορροπημένη, χωρίς ίχνος υπερβολής στο παίξιμό της, με βλέμμα που
μιλάει όσο χίλιες λέξεις και με μια έντονη κινηματογραφική αξιοπρέπεια,
προσθέτει στοιχεία στην προσωπικότητα της μοναχικής ηρωίδας της,
προσδίδοντάς της καθολική εμβέλεια.
Η ταινία έχει τιμηθεί με πολλές
διακρίσεις: Βραβείο Καλύτερου Ανδρικού Ρόλου (Φεστιβάλ Κινηματογράφου
Ιερουσαλήμ, 2014), Βραβείο Ophir Καλύτερης Ταινίας (2014) και αποτέλεσε
δε, την επίσημη πρόταση του Ισραήλ για το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης
Ταινίας και τις Χρυσές Σφαίρες (2015).
Εδώ το trailer της ταινίας
