Υπάρχει κάτι, ένας «γερμανικός χαρακτήρας» (υπάρχει, άραγε, τέτοιος), που επιβάλλει στους εκφραστές του, την ηγετική δηλαδή ελίτ της Γερμανίας να λειτουργεί με έναν κυνικό και κάποτε μη ανθρώπινο τρόπο; Στις διερωτήσεις αυτές απαντά ένας Γερμανός, ένας από τους μεγαλύτερους κοινωνιολόγους του 20ου αιώνα, ο Norbert Elias(1897-1990) που γεννήθηκε στο Breslau, από γονείς εβραϊκής και πολωνικής καταγωγής. Σπούδασε φιλοσοφία, ψυχολογία και κοινωνιολογία με δάσκαλους τους Jaspers, Rickert, Husserl και Alfred Weber. Το 1935 αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Γερμανία και εγκαταστάθηκε αρχικά στο Παρίσι και κατόπιν στο Λονδίνο, όπου εργάσθηκε ως ψυχοθεραπευτής και ειδικός σε θέματα εκπαίδευσης ενηλίκων. Το 1941 έχασε τη μητέρα του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Από το 1954 δίδαξε κοινωνιολογία στο πανεπιστήμιο του Leicester. Εκτός από το θεμελιώδες έργο του “Uber den Prozess der Zivilisation” (“Η εξέλιξη του πολιτισμού”, ελλ. εκδ. Νεφέλη, 1997), που εκδόθηκε το 1939 και πέρασε στην αρχή, για τρεις δεκαετίες, σχεδόν απαρατήρητο, έγραψε μεταξύ άλλων: “Die hofische Gesellschaft. Untersuchungen zur Soziologie des Konigtums und der hofischen Aristokratie” (“Η αυλική κοινωνία. Έρευνες πάνω στην κοινωνιολογία της βασιλείας και στην αυλική αριστοκρατία”) (1969)· “Was ist Soziologie?” (“Τι είναι κοινωνιολογία;” (1970)· “Die Gesellschaft der Individuen” (“Η κοινωνία των ατόμων”) (1987)· “Studien uber die Deutschen” (“Μελέτες για τους Γερμανούς”) (1989)·
petropouli Ικαρίας.blog. επικαιρότητα ,ειδήσεις,και καυστικά σχόλια.
Σάββατο 4 Αυγούστου 2018
Ο Νόρμπερτ Ελίας και ο «γερμανικός χαρακτήρας» Γιώργος X. Παπασωτηρίου
Υπάρχει κάτι, ένας «γερμανικός χαρακτήρας» (υπάρχει, άραγε, τέτοιος), που επιβάλλει στους εκφραστές του, την ηγετική δηλαδή ελίτ της Γερμανίας να λειτουργεί με έναν κυνικό και κάποτε μη ανθρώπινο τρόπο; Στις διερωτήσεις αυτές απαντά ένας Γερμανός, ένας από τους μεγαλύτερους κοινωνιολόγους του 20ου αιώνα, ο Norbert Elias(1897-1990) που γεννήθηκε στο Breslau, από γονείς εβραϊκής και πολωνικής καταγωγής. Σπούδασε φιλοσοφία, ψυχολογία και κοινωνιολογία με δάσκαλους τους Jaspers, Rickert, Husserl και Alfred Weber. Το 1935 αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Γερμανία και εγκαταστάθηκε αρχικά στο Παρίσι και κατόπιν στο Λονδίνο, όπου εργάσθηκε ως ψυχοθεραπευτής και ειδικός σε θέματα εκπαίδευσης ενηλίκων. Το 1941 έχασε τη μητέρα του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Από το 1954 δίδαξε κοινωνιολογία στο πανεπιστήμιο του Leicester. Εκτός από το θεμελιώδες έργο του “Uber den Prozess der Zivilisation” (“Η εξέλιξη του πολιτισμού”, ελλ. εκδ. Νεφέλη, 1997), που εκδόθηκε το 1939 και πέρασε στην αρχή, για τρεις δεκαετίες, σχεδόν απαρατήρητο, έγραψε μεταξύ άλλων: “Die hofische Gesellschaft. Untersuchungen zur Soziologie des Konigtums und der hofischen Aristokratie” (“Η αυλική κοινωνία. Έρευνες πάνω στην κοινωνιολογία της βασιλείας και στην αυλική αριστοκρατία”) (1969)· “Was ist Soziologie?” (“Τι είναι κοινωνιολογία;” (1970)· “Die Gesellschaft der Individuen” (“Η κοινωνία των ατόμων”) (1987)· “Studien uber die Deutschen” (“Μελέτες για τους Γερμανούς”) (1989)·Ο Ελίας ορίζει την «εξέλιξη του πολιτισμού» ως μια διαδικασία ανάπτυξης λειτουργικού αυτοελέγχου (το περίφημο παράδειγμα της διάδοσης του κουταλιού και του πιρουνιού στην πρώιμη νεότερη περίοδο αντί της πρότερης λήψης τροφής με τα χέρια) η οποία απολήγει τελικά στην εσωτερίκευση των νέων εξωτερικών καταναγκασμών μέσω βιβλίων εθιμοτυπίας και στη μεταβολή των νοοτροπιών (από το «πολεμικό» στο «αυλικό» ήθος των ευγενών). Ο Ελίας αντιπαραθέτει στο δοκίμιό του την εκπολιτιστική διαδικασία της υπόλοιπης Δύσης (κυρίως της Γαλλίας) στη γερμανική παράδοση αποδίδοντας στην τελευταία σειρά ολόκληρη προβληματικών όψεων, όπως η αυτοεικόνα της Γερμανίας ως αντιστασιακού έθνους και η γερμανική παράδοση ως η μέχρι θανάτου υπεράσπιση της πατρίδας. Αυτά κατέστησαν τους Γερμανούς κληρονόμους μιας παράδοσης πεποιθήσεων και συμπεριφορών που τους έκανε «ιδιαίτερα δεκτικούς σε καταναγκασμούς προερχόμενους από το κράτος ως αναγκαίο σύστοιχο του δικού τους αυτοελέγχου».
Για να επανέλθουμε στον Ελίας, κάποιοι θεωρούν ότι η θέση του περί «ιδιαίτερου δρόμου» (Sonderweg) της Γερμανίας προς τη νεωτερικότητα, δεν χαίρει πλέον της ίδιας εκτίμησης σε σχέση με την περίοδο της συγγραφής του δοκιμίου. Η επεξεργασία του υλικού της ιστορικής επιστήμης έκτοτε οδηγεί ιστορικούς, κοινωνιολόγους και πολιτικούς επιστήμονες «σε υποθέσεις εργασίας με επίκεντρο την επικράτηση του ανορθολογισμού και τελικά του Ολοκαυτώματος με δίαυλο τις ρωγμές της γερμανικής νεωτερικότητας». Πως προκύπτει όμως ο ανορθολογισμός; Και γιατί αυτό που για κάποιους είναι ανορθολογισμός για άλλους να μην είναι λογική και πραγματισμός; Το θέμα του «ορθολογικού ανορθολογισμού» έχει γίνει αντικείμενο μελέτης και για την περίοδο Μπους του νεότερου στις ΗΠΑ. Και στην γερμανική περίπτωση και στην αμερικανική έχουμε την ίδια στάση σύμφωνα με την οποία όποιος δεν εντάσσεται ή δεν αποδέχεται το δικός μας (ανώτερο) πολιτιστικό και πολιτικό πρότυπο, είναι εναντίον μας και πρέπει να εξαφανιστεί καθώς εμποδίζει τη ροή της εξέλιξης!
